NLD
De
'Onbekende' leerstoornis
De
non-verbale leerstoornis is in Nederland vrij onbekend, terwijl naar schatting
vijf procent van van de leerlingen op gewone basisscholen en tien procent van
leerlingen in het speciaal onderwijs in meer of mindere mate NLD hebben.
De
kinderen lopen achter met rekenen en begrijpend lezen, terwijl het lezen zelf en
spellen juist prima gaan.
Kinderen
met een non-verbale leerstoornis (NLD) hebben een sterke voorkeur voor
informatie die ze kunnen horen en (na)vertellen. Het aloude 'voorzingen' van de
tafels door de juf werkte bij hen prima; leren uit een boek met veel plaatjes of
via een druk computerscherm vinden ze lastig. Ze zijn gericht op details en
missen het grotere verband. Nieuwe dingen zijn daardoor beangstigend. Ze kunnen
sociaal onhandig zijn omdat ze non-verbale signalen niet begrijpen. In Amerika
en Canada is NLD even bekend als dyslexie en hebben basisscholen inmiddels
aangepaste lesprogramma's ontwikkeld voor deze kinderen.
Voordat u verder
leest
NLD (Niet verbale leerstoornis) wordt gedefinieerd als een neuro-psychologisch syndroom en staat voor
Nonverbal
Learning Disabilities of niet verbale leerstoornissen.
- NLD wordt omschreven als een rechterhemisfeer-stoornis, die zich kenmerkt
door het samengaan van leer-en gedragsproblemen met motorische
problematiek.
- NLD wordt ook wel planloosheid genoemd ofwel het samenspel tussen
neuro-psychologische, schoolse, sociaal-emotionele en adaptieve functies
schiet tekort.
- NLD uit zich in typische tekorten en vaardigheden in leerprestaties
enerzijds en tekorten in sociaal emotioneel en adaptief opzicht anderzijds
- NLD is een rechterhemisfeer-stoornis waarbij sprake is van aantasting van
de "witte stof" in de hersenen.
De stoornissen in de informatieverwerking:
Gestoord zijn intermodale taken waarbij meerdere informatiedelen met elkaar
gecombineerd ,moeten worden (b.v. strikken van veters) verwerken van nieuwe
begrippen, het oplossen van problemen en leren van opgedane ervaringen verlopen
moeizaam.
Processen die aangestuurd worden door de linkerhersenhelft verlopen goed, b.v.
intermodale taken waarbij bekende informatie een rol speelt; routinetaken (b.v.
tafels van vermenigvuldiging)
3 NLD aspecten:
- tekorten in de psycho-motoriek
- tekorten in het explorerend gedrag
- tekorten in de perceptie
Daarmee samenhangend worden vaak problemen gevonden op ontwikkelingsgebieden:
activiteitsniveau, taal/spraak emoties, sociaal gedrag.
Psychomotoriek:
We zien een grofmotorische en fijnmotorische achterstand. De motoriek van de
linker hersenhelft is vaak slechter ontwikkeld, tevens zien we
evenwichtsproblemen. Moeizaam veters strikken, eten met bestek, aankleden,
klimmen pengreep krampachtig, last van hoogtevrees, onhandig en houterig.
Exploratie:
Omdat de rechterhemisfeer gestoord is ontdekt het kind weinig d.m.v. zien en
voelen. Er is sprake van een visueel-ruimtelijke stoornis. Het kind exploreert
door af te gaan op het gehoor, goed te luisteren en veel vragen te stellen,
nauwelijks door te kijken en te bewegen.
De geringe onderzoeksdrang uit zich in een voorkeur voor bekend materiaal,
het vermijden van nieuwheid, moeite met complexe psychomotorische handelingen (bv
klimmen ) een het eerder verwerken van informatie langs verbale/auditieve weg.
Het kind vertrouwt niet op eigen bewegingen en ruimtelijk inzicht. Staren komt
veelvuldig voor, het kind sluit zich af van de veelheid aan visuele stimuli, weet
niet te ordenen. We constateren weinig interesse in creatieve vakken.
Perceptie:
De NLD-er is sterk in waarnemen van details, maar heeft moeite met het
onderscheiden van gehelen en houden van overzicht. Ze hebben moeite met
begripsvorming, logisch redeneren en probleem oplossen. Er is een groot verschil
tussen verbaal en visueel-ruimtelijke intelligentie.
Ze zijn zwak in visueel-ruimtelijk opzicht hebben links-rechts oriëntatieproblemen
en het tijdsbesef is zwak ontwikkeld. Het planmatig werken is gestoord, ook
schrikt het kind van harde geluiden, mogelijk worden geluiden versterkt
opgevangen.
Activiteitsniveau:
Dit is wisselend. Er is een aandachtsprobleem, we zien vaak impulsief
handelen optreden (zich in een situatie storten) Soms zien we druk en chaotisch
gedrag (ADHD-achtig), dit tengevolge van te hoge inschatting van
werk/aanspreekniveau.
Taal/spraak:
Vaak komt taal en spraak vertraagd op gang, na de peutertijd zien we een
vlotte ontwikkeling.
De NLD-er spreekt zonder intonatie, er is met moeite samenhang in het verhaal
wat hij/zij vertelt te brengen. Soms zien we lichte articulatieproblemen
(verdwijnen met ouder worden )
De fonologische ontwikkeling is goed, communicatief zijn er problemen.
Emoties:
Het NLD kind heeft moeite met herkennen van emoties bij zichzelf en anderen.
Het wordt door emoties overspoeld, zonder te weten hoe deze onder controle te
krijgen. Lichamelijk contact kan een probleem zijn
Sociaal gedrag:
We zien een gebrek aan inlevingsvermogen. Het kind begrijpt non verbale
reacties niet, neemt alles wat gehoord wordt letterlijk op Bij voorkeur houdt
het kind zich vast aan bekende mensen (volwassenen) stelt zich afhankelijk op,
kan claimend zijn, functioneert in de groep vaak problematisch
Door het wisselend activiteitsniveau, onvoorspelbaar gedrag, ongeremd praten,
afkeer van onbekende situaties, moeite met interpreteren van non verbaal gedrag,
problemen in de tactiel gevoeligheid, psychomotorische onhandigheid hebben deze
kinderen later moeite met aangaan van intieme relaties en zijn vaak angstig en
onzeker.
Gedragsproblemen:
Bij jonge kinderen zien we "acting out" gedrag zoals de clown
uithangen, handtastelijk zijn naar andere kinderen, de confrontatie opzoeken.
Soms worden ze als hyperactief bestempeld, bij oudere kinderen zien we
internaliserende problemen, zoals angstig, depressief, teruggetrokken gedrag
voorkomen
Cognitief:
- Het technisch lezen komt moeizaam op gang, maar wordt later goed.
- Er is een goed geheugen voor klanken. Problemen met het visuele aspect.
- We zien een hoge leessnelheid, geringe intonatie en prosodie, weinig
aandacht voor interpunctie en radend lezen
- Het begrijpend lezen is zwakker dan het technisch lezen en wordt in
toenemende mate een probleem
- Spelling is voldoende tot goed.
- Opmerkelijk zijn de problemen met mechanisch rekenen en wiskunde
- Bij schrijven zien we een zwakke schrijfmotoriek.We zien ook moeilijkheden
met het aanleren van de letters, blokpatronen, plattegronden enz.
Mogelijke oorzaken van NLD.
- Zuurstoftekort bij de geboorte.
- endocriene factoren.
- Voedseltekort in de eerste levensjaren.
- Externe omstandigheden. (ongeluk, bestraling)
- Niet evenredige ontwikkeling van de linker- en rechter hersenhelft.
Vermoeden van NLD:
- Het op een laat tijdsstip bereiken van de ontwikkelingsmijlpalen op het
gebied van grove motoriek en taal.
- Gebrek aan exploratie.
- Angst voor nieuwe situaties.
- Een traag opgang komende redzaamheid.
- Grillige, sprongsgewijze ontwikkeling.
- Plotseling doorschieten in ontwikkeling.
Diagnosticeren:
Gedragsvragenlijsten
- De gedragsvragenlijst: CBCL
- De TRF
- De Youth Selfreport scale
- De NLD schaal (NL vertaalde versie)
Deze schalen kunnen zicht bieden op ADHD-achtig gedrag bij jonge kinderen en
internaliserende problematiek bij oudere kinderen.
Schoolvorderingentesten
- Goede prestaties bij technisch lezen en spellen.
- Zwak bij begrijpend lezen en rekenen.
Intelligentietesten
- De K-ACB test (KAUFMANN Assessement for children)
- De Wisc RN/2002 NL (er is een discrepantie tussen het vermogen sequentiële
informatieverwerking, linker rechterhelft en simultane
informatieverwerking, rechter hersenhelft)
Meer samenvattende informatie over NLD?
Algemeen
- Niet verbale leerstoornis
- Rechter hersenhelft stoornis
- Beschadiging van de witte stof; beschermlaag van de
zenuwvezels, prikkels worden hierdoor minder soepel doorgegeven, rechter
hersenhelft werkt trager
- Aantasting functies: motorische onhandigheid, visueel
ruimtelijk inzicht en tactiel geheugen gestoord, sociaal emotionele
ontwikkeling,
- Leervakken: rekenen en begrijpend lezen
- Moeite met aanleren van nieuwe leerstof en aanpassen
aan nieuwe situaties
Type NLD leerlingen:
- Dromers
- Zien geen of weinig verbanden tussen gelijke begrippen
- Herkennen moeilijk overeenkomsten en verschillen
- Moeite met classificeren ( in categorieën
onderbrengen)
- Moeite met tijdsbegrippen
- Moeite met inzichtelijk rekenen en in het begin met
begrijpend lezen
- Moeite met verbanden zien tussen daden en gevolgen
- Hebben weinig of geen fantasie
- Moeite met grapjes
- Kunnen min of meer uitdrukkingloos overkomen
- Moeite om ergens mee te beginnen of stoppen
- Veel te laat komen
- Houterig bewegen ( vooral onder tijdsdruk)
- Onopvallend rustig
- Soms pedant taalgebruik en moeilijk te stoppen
- Er kunnen taalproblemen voorkomen ( moeite met grapjes
)
Goed in:
- Het horen van informatie en onthouden ervan
- Detailinformatie en onthouden en verwerken van bv
spelling, rijmen en reeksen
- Scoren auditief hoog en visueel laag
- Simultane verwerking traag
- Successieve verwerking goed
NLD wordt gemeten door middel van :
- IQ meting: verbaal IQ hoger dan performaal
- CAS (cognitieve assesment system van Nagheri en Das
Nederlandse bewerking door H. v. Luit 1998) Deze test meet planning ,
aandacht, simultane en successieve verwerking NLD leerlingen scoren auditief
hoog en visueel laag simultane verwerking is relatief laag, successieve
verwerking goed
- NLD schaal van Serlier: dit is een vragenlijst,
gevraagd wordt over; verbaliteit- begrip- visuele aandacht- tactiele
aandacht-auditieve aandacht- motorische ontwikkeling, begrijpend lezen,
rekenen,handschrift, sociaal emotionele ontwikkeling en adaptief vermogen.
Tips specifiek
Rekenen:
- Er wordt minder geautomatiseerd tegenwoordig, voor NLD
juist erg belangrijk
- Moeite met positionering van getallen (TD D H T E bv)
goed inoefenen
- Abacus en honderdveld zijn verwarrend voor NLD
- Moeite met de juiste schrijfwijze 453-435 onjuiste
omzetting van horen naar zien
- Lay out bij rekenen wiskunde: vaak te druk NLD ziet
door de bomen het bos niet, zoveel mogelijk kaal rekenen aanbieden
- NLD let vaak niet op tekens
- Hokjes zijn vaak te klein ( schrijfmotoriek)
- Tafels kennen ze wel, maar inzichtelijk
vermenigvuldigen toepassen niet
- Moeite met planmatig werken
Oplossingen :
- Probeer zo hoog mogelijk niveau van mechanisch rekenen
te bereiken
- Zo saai mogelijke opgaven
- Koppeling bewerkstelligen tussen cijfers zien, horen
getalbegrip
- Ruitjes van 1cm/1 cm
- Werken in multomap
- Vakdocent schrijf sommen in schrift
- Regelmatig mondeling, zoveel mogelijk verbaliseren
- Leerling legt uit aan vakdocent
- Getallen hardop lezen, markeren van positiebepaling
- Ordening van leertaak ( stappenplan; met woorden)
- D,m.v. taal wordt de leerling gedwongen na te denken
over de rekenhandeling
NLD en topografie:
- Soms beter er helemaal van afzien
- Topografie d.m.v. leergesprek tips en ezelsbruggetjes
: aangeven waar het voor nodig is, deel-geheel strategie hanteren ( land
provincie stad water, enz)
- Eerst topografische namen leren, daarna opzoeken op de
kaart
- Leer allleen de belangrijkste gegevens
- Zorg dat de symbolen duidelijk zijn
- Probeer de plaatsen een gezicht te geven (Alkmaar-kaasmarkt,
Harderwijk-Dolfinarium enz)
- Gebruik dezelfde kaarten bij uitleg en bij toetsen
- Ezelsbruggetjes: plaatsen leren in een rechte lijn of
driehoek