SON-R intelligentietest
Snijders-Oomen niet-verbale intelligentietest : SON-R 2½-7 :
handleiding en verantwoording (SON-R 2½-7) / Tellegen, P.J.; Winkel,
M.; Wijnberg-Williams, B.J.; Laros, J.A.. - Lisse : Swets Test
Publishers (STP), 1996, 1998
Code: C01.Tellegen. Taal: NL. Doelgroep: kinderen; 2,06-7 jaar.
Meetpretentie: verschillende intelligentiefuncties zonder gebruik
taal. Schalen: mozaïeken, categorieën, puzzels, analogieën,
situaties, patronen.
Annotatie: bew. van Kleuter-SON / J.Th. Snijders, N. Snijders-Oomen
(1975). Zie ook: folder Swets. Psychodiagnostiek... [13.Kraijer]: 160
CoTAN: 2000 I: 491-2, II: 1178-86 (26.28); 1992 en aanv. (26.38)
Snijders-Oomen niet-verbale intelligentietest ; SON-R 5½-17 :
verantwoording en handleiding (SON-R 5½-17) / Snijders, J.Th.;
Tellegen, P.J.; Laros, J.A.. - Groningen : Wolters-Noordhoff, 1988
Code: C01.Snijders. Taal: NL. Doelgroep: kinderen, jongeren,
doven, slechthorenden, spraakgestoorde kinderen; 5,06-17 jaar.
Meetpretentie: intelligentieniveau. Schalen: categorieen, analogieen,
situaties, stripverhalen, mozaieken, patronen, zoekplaten.
Annotatie: zie ook: Psychodiagnostiek... [13.Kraijer]: 161
CoTAN: 2000 I: 480-1, II: 1164-6 (26.18); 1992 (26.28)
De SON-R 2.5-7
De SON-R 2.5-7is een
niet-verbale intelligentietest die individueel wordt afgenomen en die geschikt
is voor kinderen van tweeëneenhalf tot zeven jaar. De test is een grondige
herziening van de SON 2.5-7, de ‘Kleuter-SON’, die in 1975 is uitgebracht.
Het aantal opgaven en subtests is uitgebreid waardoor de betrouwbaarheid en
generaliseerbaarheid van de test sterk zijn verbeterd, vooral bij de meer
extreme leeftijdsgroepen.
De auteurs zijn J.Th. Snijders, P.J. Tellegen, M. Winkel en J.A. Laros.
Samenstelling
De test bestaat uit zes subtests van ieder ongeveer 15 items.
De subtests Mozaïeken, Puzzels en Patronen hebben betrekking op ruimtelijk
inzicht, terwijl de subtests Categorieën, Analogieën en Situaties vooral op
abstract redeneren een beroep doen. Aparte totaalscores worden berekend voor de
performale schaal (SON-PS) en de redeneerschaal (SON-RS).
Testafname
De verbale en de niet-verbale instructies zijn in de handleiding naast
elkaar afgedrukt. De instructies zijn zoveel mogelijk equivalent. Op het
scoreformulier zijn de belangrijkste elementen van de instructie afgedrukt als
steun voor de onderzoeker.
In twee opzichten wijkt de testprocedure af van wat gebruikelijk is:
Na iedere opgave krijgt het kind feedback door duidelijk te maken of de
oplossing goed of fout is. Bovendien helpt de onderzoeker het kind als de
oplossing niet juist is.
Er wordt gebruik gemaakt van een adaptieve procedure om te voorkomen dat
teveel gemakkelijke of teveel moeilijke opgaven worden afgenomen.
De afname van de SON-R 2.5-7 duurt ongeveer 50 tot 60 minuten.
Normering
De testnormen zijn gebaseerd op een landelijke representatieve steekproef
van 1124 kinderen in de leeftijd van 2;3 tot 7;3 jaar. Met de normtabellen die
per leeftijdsmaand worden gepresenteerd worden de ruwe subtestscores omgezet in
genormaliseerde standaardscores met een gemiddelde van 10 en een
standaarddeviatie van 3. De totale testuitkomsten worden weergegeven als
IQ-scores (met een 80% interval), als percentielscore en als referentieleeftijd.
Betrouwbaarheid en stabiliteit
De betrouwbaarheid van de subtests is gemiddeld .72. De betrouwbaarheid van
de IQ-score neemt iets met de leeftijd toe en is gemiddeld .90.
De stabiliteit van het IQ (test-hertest correlatie) is .79 bij een interval
van drie tot vier maanden.
De correlatie tussen de SON-R 2.5-7 en de SON-R 5.5-17 is .76 bij een inval
van drie tot vier maanden.
Validiteit
Naast het normeringsonderzoek zijn aanvullende onderzoeken uitgevoerd bij
dove en slechthorende kinderen, kinderen met taal- en spraakstoornissen,
kinderen met leermoeilijkheden, autistische kinderen en allochtone kinderen.
Ook in Engeland, de Verenigde Staten en in Australië is onderzoek gedaan
met zowel ‘normale’ als gehandicapte kinderen
In totaal waren 1500 kinderen bij deze extra onderzoeken betrokken.
De prestaties op de SON-R 2.5-7 zijn door ons vergeleken met een groot
aantal intelligentie- en taalontwikkelingstests, zoals de GOS, WPPSI-R, TONI-2,
RAKIT, Bayley, McCarthy, DTVP-2, Peabody, PLS-3, Reynell en de TvK
In de Handleiding wordt ook informatie gegeven over de samenhang met SES,
sekseverschillen en de samenhang tussen testprestaties en beoordelingen door
leerkrachten.
Computerprogramma
Bij de test hoort een vrij kopieerbaar computerprogramma dat op diskette
geleverd wordt (MS-DOS). De Windows-versie is in voorbereiding. Alle uitkomsten
worden automatisch berekend en afgedrukt nadat geboortedatum, testdatum en de
ruwe scores zijn ingevoerd. De genormeerde scores worden gebaseerd op de exacte
leeftijd. In vergelijking met de normtabellen biedt het programma bovendien een
aantal extra mogelijkheden.
Testmateriaal
De complete testset van de SON-R 2.5-7 bestaat uit het testmateriaal voor 5
subtests en het computerprogramma, opgeborgen in een houten kist.
De Handleiding, de subtest Patronen en de Scoreformulieren moeten apart
worden aangeschaft.
Handleiding
De SON-R 2.5-7 Handleiding en Verantwoording is verkrijgbaar in het
Nederlands, Engels en Duits..
De auteurs zijn P.J. Tellegen, M. Winkel, B.J. Wijnberg-Williams en J.A.
Laros.
De Handleiding wordt uitgegeven (1998) door Swets & Zeitlinger BV, Lisse.
De SON-R 5.5-17
De SON-R 5.5-17 vormt samen met de SON-R 2.5-7 de vierde generatie van de
Snijders-Oomen niet-verbale intelligentietests. De test is geschikt voor
kinderen van 5.5 tot 17 jaar.
De SON-R 5.5-17 vervangt zowel de SSON 7-17 als de SON-'58.
De auteurs van de test zijn: J.Th. Snijders, N. Snijders-Oomen, J.A. Laros,
M.A.H. Huijnen en P.J. Tellegen.
Samenstelling
De test bestaat uit zeven subtests: Categorieën, Analogieën, Situaties,
Stripverhalen, Mozaïeken, Patronen en Zoekplaten.
De eerste drie zijn meerkeuze-tests, de andere vier zijn handelingstests.
Bij de handelingstests moet de oplossing op een actieve manier gezocht
worden waardoor gedragsobservatie mogelijk is.
Op grond van de inhoud kunnen de subtests in vier groepen worden verdeeld:
abstracte redeneertests (Categorieën en Analogieën), concrete redeneertests
(Situaties en Stripverhalen), ruimtelijke tests (Mozaïeken en Patronen), en
perceptuele tests (Zoekplaten).
Een belangrijk verschil met de voorgaande SON-tests is dat geen aparte
geheugentests zijn opgenomen.
Testafname
In de Handleiding zijn de verbale en de niet-verbale instructie naast elkaar
afgedrukt. Beide instructies zijn zoveel mogelijk equivalent. Als hulp voor de
onderzoeker staan de belangrijkste punten van de instructie op het
scoreformulier.
In twee opzichten wijkt de testprocedure af van wat gebruikelijk is. In de
eerste plaats wordt van een adaptieve procedure gebruik gemaakt waardoor het
aantal aangeboden items ongeveer gehalveerd wordt. In de tweede plaats wordt na
ieder item verteld of de oplossing goed of fout is.
De afname van de test duurt ongeveer anderhalf uur. De afname van de
verkorte versie, die uit vier subtests bestaat, duurt ongeveer drie kwartier.
Normering
De normering van de test is gebaseerd op een landelijk representatieve
steekproef van 1350 kinderen van 6 tot en met 14 jaar. Door extrapolatie zijn de
normen uitgebreid naar 5.5 - 17 jaar. Voor het berekenen van genormeerde scores
zijn normtabellen voor 38 leeftijdsgroepen beschikbaar. Men kan ook van het
computerprogramma gebruik maken.
De totale testuitkomst wordt weergegeven als IQ-score (met
waarschijnlijkheidsinterval), als percentielscore en als referentieleeftijd.
In aanvulling op het onderzoek bij horende kinderen, zijn 768 dove kinderen
met de SON-R 5.5-17 onderzocht. Voor doven kan de totaalscore op de test worden
weergegeven als percentielscore binnen de dovenpopulatie.
Betrouwbaarheid
De betrouwbaarheid van de subtests is gemiddeld .76. De betrouwbaarheid van
de totaalscore is .93.
Bij de dove kinderen is de correlatie .76 met scores op eerdere versies van
de test die meer dan drie jaar daarvoor waren afgenomen.
Validiteit
De validiteit van de SON-R 5.5-17 blijkt onder meer uit de duidelijke
samenhang met indicatoren voor schoolsucces, zoals schooltype, zitten blijven en
rapport cijfers (R=.59). De correlatie met de CITO eindtoets is .66.
In de Handleiding wordt verder uitgebreid ingegaan op de prestaties van dove
kinderen en van allochtone kinderen en op de samenhang van de testprestaties met
socio-economische variabelen.
Computerprogramma
Bij de test wordt standaard een vrij kopieerbaar computerprogramma geleverd
waarmee de genormeerde scores worden berekend. Een Windows-versie van dit
DOS-programma is in voorbereiding.
Alle uitkomsten worden berekend en afgedrukt nadat de geboortedatum, de
testdatum en de ruwe scores zijn ingevoerd. Met het programma worden de
genormeerde scores gebaseerd op de exacte leeftijd. Daarnaast biedt het
programma in vergelijking tot de normtabellen belangrijke extra mogelijkheden.
Testmateriaal
De complete testset van de SON-R 5.5-17 bestaat uit het testmateriaal van
vijf subtests en het computerprogramma, verpakt in een donkergroene kunststof
koffer.
De Handleiding, de subtests Zoekplaten en Patronen en de Scoreformulieren
worden apart geleverd.
Handleiding en Verantwoording
De “Handleiding en Verantwoording” van de SON-R 5.5-17 is verkrijgbaar
in het Nederlands, Engels en Duits. De auteurs zijn J.Th. Snijders, Introductie
De SON-R 2.5-7 en de SON-R 5.5-17 zijn de laatste revisies, voor jonge en
voor oudere kinderen, van de Snijders-Oomen Niet-verbale Intelligentietest.
De SON-R tests zijn algemeen toepasbare intelligentietests waarbij het
gebruik van gesproken of geschreven taal niet noodzakelijk is.
De SON-R tests zijn daarom in het bijzonder geschikt voor kinderen met
handicaps in de verbale communicatie en met taalproblemen.
Dit betreft kinderen met taal-, spraak- en gehoorproblemen, dove kinderen,
autistische kinderen, kinderen met een ontwikkelingsachterstand en
leerproblemen, allochtone kinderen die anderstalig zijn opgegroeid, en kinderen
en volwassenen die verstandelijk gehandicapt zijn.
De subtests van de SON-R hebben betrekking op abstract en concreet
redeneren, ruimtelijk inzicht en visuele perceptie.
Kenmerkende eigenschappen van de testafname zijn de feedback die na ieder
item gegeven wordt en de adaptieve testprocedure.
COTAN Beoordeling
De tests zijn beoordeeld door de COTAN, de Commissie Testaangelegenheden van
het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP).
De beoordelingscategorieën zijn: onvoldoende, voldoende en goed.
Het oordeel over de SON-tests is als volgt:
SON-R 2.5-7 SON-R 5.5-17
Uitgangspunten bij de testconstructie
goed goed
Kwaliteit van het testmateriaal goed goed
Kwaliteit van de handleiding goed goed
Normen goed goed
Betrouwbaarheid goed goed
Begripsvaliditeit goed goed
Criteriumvalidit goed goed
Beide tests zijn buitengewoon positief beoordeeld.
(Bron: Evers, van Vliet-Mulder & Groot, 2000.
Documentatie van tests en testresearch in Nederland. Assen: Van Gorcum / NIP)
P.J. Tellegen en J.A. Laros.
De Handleiding is oorspronkelijk verschenen (1989) bij Wolters-Noordhoff en
wordt nu uitgegeven door Swets & Zeitlinger.